“Ένα σχολείο, στο οποίο η ζωή πλήττει, δε διδάσκει παρά μόνο τη βαρβαρότητα”   Ραούλ Βανεγκέμ.

Το σχολείο ως θεσμός έχει στόχο την εκγύμναση και πειθαρχία του σώματος του μαθητή στα κοινωνικά δόγματα που κυριαρχούν. Μέσα από τις δομές του, μεταδίδει σε ιδεολογικό και πολιτιστικό επίπεδο, αξίες, ικανότητες, και έναν συγκεκριμένο κοινωνικό καταμερισμό ρόλων, που επιτρέπουν την καλή λειτουργία των γραναζιών της κοινωνίας.

Σε όλες τις εποχές το σχολείο αναπαράγει τις εκάστοτε κοινωνικές σχέσεις ανάμεσα σε κυρίαρχους και κυριαρχούμενους. Στη σημερινή εποχή της ευελιξίας των καπιταλιστικών σχέσεων, τα βασικά στοιχεία της εκπαίδευσης είναι: η στείρα αναπαραγωγή (αποστήθιση – δουλειά με το κομμάτι) των πληροφοριών, το κυνήγι ενός βαθμού (“μισθός”) στο τέλος κάθε χρονιάς, που οδηγεί στην καλλιέργεια σχέσεων ανταγωνισμού ανάμεσα στους μαθητές. Έτσι αποκρύπτεται συνειδητά από τους μαθητές, το γεγονός ότι όλα τα επιτεύγματα του πολιτισμού, κάθε κοινωνική εξέλιξη είναι το αποτέλεσμα της συνεργασίας ανάμεσα στους ανθρώπους, οι οποίοι φτιάχνουν την ιστορία τους με τα υλικά της εποχής τους. Επειδή όμως όπως είναι λογικό ο ανταγωνισμός οδηγεί στην αποδιοργάνωση των κοινωνιών, και στην αποτυχία επίτευξης των εκάστοτε στόχων παραγωγής που θέτουν οι κυρίαρχοι, χρειάζεται η επινόηση και η μετάδοση κάποιων συστημάτων πίστης και ηθικής, που θα επιτρέπουν τη συναρμολόγηση των γραναζιών της μηχανής.

Η θρησκεία, το έθνος, η πίστη στην ανωτερότητα του πνεύματος, η υποταγή στους ανώτερους (καθηγητές, διευθυντές) είναι μερικά από τα ιδεολογικά σχήματα, που χρησιμοποιούνται για να αποδεχτούν μοιρολατρικά οι νέοι την ανάγκη ύπαρξης των εκάστοτε κυρίαρχων. Παράλληλα η κοινωνική διάκριση ανάμεσα σε “καλούς – παραγωγικούς” και “κακούς – αντι-παραγωγικούς” μαθητές, τους προσαρμόζει σε μία λογική όπου η μεγιστοποίηση της παραγωγικότητας, παρουσιάζεται ως η βάση της ατομικής και συλλογικής ευτυχίας.

 

Το αποτέλεσμα είναι οι σημερινοί δεκαεξάχρονοι να είναι οι σκληρότερα εργαζόμενοι της κοινωνίας, με 16 ώρες εργασία κατά μέσο όρο τη μέρα. Ο ελεύθερος χρόνος και το παιχνίδι είναι άγνωστες λέξεις για αυτούς. Αντίθετα η καταπίεση του αυθορμητισμού, της διαφορετικότητας, της αυτοέκφρασης, και της δημιουργικότητας τους είναι η σκληρή καθημερινότητα τους. Η αυθεντία του καθηγητή και του εγχειριδίου, η επίκληση αδιαμφισβήτητων παραδοχών, δεν μπορούν να γίνουν αντικείμενο κριτικής, αφού αυτό θα έχει ως συνέπεια τη μείωση του βαθμού. Οι κυρώσεις και οι εξετάσεις υποτάσσουν τα παιδιά στο φόβο καθορίζοντας την προσωπικότητα τους, σε μία ηλικία που έχουν ανάγκη για τρυφερότητα, προσοχή, ενθάρρυνση, υπομονή και ικανοποίηση της περιέργειας και της επιθυμίας τους για ζωή και παιχνίδι. Τελικά στο σχολικό “εργοστάσιο” όλα παράγονται και αμείβονται με το κομμάτι, η έκθεση σκέψεων και ιδεών γίνεται άσκηση πειθαρχίας και στρογγυλοποίησης του διαφορετικού, η επιθυμία αργοπεθαίνει μέσα στους διαδρόμους της πλήξης και τα διαλείμματα της αλυσίδας παραγωγής.

 

Η στρογγυλοποίηση του διαφορετικού φυσικά δεν αφήνει χώρο στις μειονότητες με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Μετανάστες, γλωσσικές ή εθνικές μειονότητες, παιδιά με αναπηρία, αλλά και άλλες ιδιαιτερότητες (ενδυματολογικές, μουσικές, σεξουαλικές κλπ) δεν έχουν το δικαίωμα της αυτοέκφρασης και της αυτοδιάθεσης, αφού η κυριαρχία στις σχολικές αίθουσες του ενός έθνους, της μίας θρησκείας και του ανταγωνισμού, οδηγεί στην περιθωριοποίηση και τον αποκλεισμό τους. Έτσι για παράδειγμα τα διαπολιτισμικά σχολεία αποτελούν μόλις το 0.17% της δημόσιας εκπαίδευσης ενώ οι μετανάστες και παλιννοστούντες μαθητές πλησιάζουν το 10% του συνολικού σχολικού πληθυσμού.

 

Εάν το σχολείο κοινωνικοποιεί στην υποταγή στις κυρίαρχες κοινωνικές αξίες και σχέσεις, έρχεται το φροντιστήριο και η ιδιωτική εκπαίδευση να μετατρέψει μαθητές και γονείς, σε υπερκαταναλωτές ενός αγαθού, που γίνεται εμπόρευμα, και αποφέρει κέρδη δισεκατομμυρίων σε όσους επενδύουν σε αυτή. Η μετατροπή της μάθησης σε εμπόρευμα οδηγεί στην ακόμα μεγαλύτερη αποξένωση των παιδιών από την κριτική, την έρευνα και τη δημιουργία της γνώσης.

 

Παράλληλα στα φροντιστήρια απασχολείται με τις πλέον άθλιες εργασιακές συνθήκες, ένα μεγάλο μέρος δασκάλων και εκπαιδευτών, που πειθαρχούν στην κυριαρχία των εκμεταλλευτών τους, παράγοντας ένα προϊόν προορισμένου για την αναπαραγωγή του συστήματος. Η παράδοση της μάθησης στην λογική του κέρδους, όπως είναι φυσιολογικό μετατρέπει το σχολείο σε ένα μηχανισμό παραγωγής και αναπαραγωγής και των οικονομικών ανισοτήτων της κοινωνίας μας. Έτσι η διαρροή από το σχολείο στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση υπολογιζόταν το 2010 στο 16,14%. Ποσοστό που διαμορφώνεται εξολοκλήρου από μέλη των κατώτερων κοινωνικών τάξεων.

 

Εμείς θεωρούμε ότι το σχολείο πρέπει να μετατραπεί από χώρο υποταγής και κυριαρχίας σε μία ελεύθερη κοινότητα χωρίς ιεραρχίες, που θα οργανώνεται μέσα από τη συμμετοχή όλων των μελών δασκάλων, μαθητών, και γονιών σε αμεσο-δημοκρατικές ανοιχτές συνελεύσεις. Κύριος στόχος ενός ελεύθερου σχολείου πρέπει να είναι η αυτόνομη ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού. Όλα τα μέρη της σχολικής κοινότητας, μαθητές – δάσκαλοι και γονείς, οφείλουν να απεγκλωβιστούν από την ανιαρή καθημερινότητα ενός εργοστασίου, όπου παράγουν και αναπαράγουν την υποταγή, τη μοιρολατρία και τον ανταγωνισμό. Οι γονείς και οι δάσκαλοι πρέπει να υποστηρίζουν τις επιλογές του κάθε παιδιού για τους κλάδους της γνώσης που επιθυμεί να μελετήσει, τις διαφορετικές του ανάγκες, τις ιδιαίτερες κλίσεις και δεξιότητες του. Οι ίδιοι δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως αυθεντίες, φορείς έγκυρων ιδεών και γνώσεων αλλά να ενθαρρύνουν την κριτική και την αμφισβήτηση σε κάθε τι απόλυτο. Καμιά θεωρία, καμιά ιδεολογία, κανένα σύστημα αξιών, ιδεών και γνώσεων δεν πρέπει να διδάσκεται ως απόλυτο. Όλα πρέπει να αποδεικνύονται μέσα από την επιστημονικά θεμελιωμένη έρευνα, που ξεκινάει από την ικανοποίηση της περιέργειας του παιδιού και τη διάθεση του για παιχνίδι, δηλαδή τελικά την επιθυμία του για ζωή.

 

Η ελευθεριακή εκπαίδευση βασίζεται στην καλλιέργεια της συνεργασίας, με στόχο να ενισχύσει τη διαφορετικότητα του κάθε ατόμου. Οι διαφορές μας αντιτίθενται στην ομοιομορφία της παραγωγικής αλυσίδας, τη μαζοποίηση και την υποταγή των ανθρώπινων ομάδων. Για το λόγο αυτό το ελεύθερο σχολείο σέβεται τη διαφορετικότητα, και την αυτοέκφραση του κάθε παιδιού, σε όλα τα επίπεδα της καθημερινής του ζωής. Οι εθνικές, φυλετικές, πολιτιστικές και άλλες διαφορές μας, είναι τα χρώματα μίας παλέτας, που στα χέρια ενός καλλιτέχνη, μπορούν να δώσουν υπέροχους πίνακες ζωγραφικής. Για μας αυτός ο καλλιτέχνης είναι μια κοινωνία χωρίς κυρίαρχους και κυριαρχούμενους, που αναδεικνύεται μέσα από τις αρχές της αλληλεγγύης, της συνεργασίας, και της αυτοοργάνωσης σε όλα τα επίπεδα της καθημερινότητα μας.

http://eleftheriakos.gr/node/286